Opublikowano 2 komentarze

Uczenie się przez doświadczenie – cykl Kolba

Cykl Kolba

Twórcą modelu uczenia się przez doświadczenie (Experiential Learning Model) jest David Kolb – amerykański teoretyk, badacz procesów uczenia się. Jego koncepcje nie są nowe (powstawały już w latach 70-tych XX wieku), jednak wciąż są popularne i chętnie wykorzystywane podczas szkoleń. Coraz częściej model ten stosowany jest również przez nauczycieli w czasie lekcji.

Zgodnie z modelem Kolba efektywne uczenie się przebiega w czterech etapach powiązanych z czterema zdolnościami i aktywnościami:

  • konkretne doświadczenie (odczuwanie)
  • refleksyjna obserwacja (obserwowanie)
  • teoretyzowanie, tworzenie abstrakcyjnych hipotez (myślenie)
  • aktywne eksperymentowanie (działanie)

Proces ten jest często nazywany cyklem Kolba. Przejście przez wszystkie etapy prowadzi do rozpoczęcia nowego „obiegu”.

Kwartalnik "Doradca Kariery"

Ten artykuł ukazał się na łamach kwartalnika "Doradca Kariery" nr 2019/2. Jego autorem jest Grzegorz Idziak.

David Kolb połączył etapy procesu uczenia się z różnymi stylami uczenia się. Style te są osobistymi  preferencjami stanowiącymi kombinację zdolności i aktywności związanych z poszczególnymi etapami uczenia się i mogą w różnym natężeniu dominować u poszczególnych osób.

Stosowanie w procesie uczenia czterech etapów cyklu Kolba daje szansę na to, by każdy z uczestników tego procesu odnalazł to, co jest najlepsze dla jego osobistego stylu uczenia.

David Kolb i Roger Fry określili 4 style uczenia się[1]:

  • styl dywergencyjny (doświadczenie/odczuwanie + obserwacja/obserwowanie) – charakteryzuje się dużą wyobraźnią, łatwością generowania pomysłów, patrzeniem z różnych perspektyw, skupieniem na ludziach, szerokim zainteresowaniem kulturą
  • styl asymilacyjny (obserwacja/obserwacja + teoria/myślenie) – charakteryzuje się łatwością tworzenia modeli teoretycznych na bazie rozumowania indukcyjnego oraz większym skupieniem na abstrakcyjnych ideach niż na ludziach
  • styl konwergencyjny (teoria/myślenie + eksperymentowanie/działanie) – charakteryzuje się zdolnością do praktycznego wykorzystania pomysłów, skupieniem na rozumowaniu dedukcyjnym, niskim poziomem emocjonalności oraz wąskimi zainteresowaniami
  • styl akomodacyjny (eksperymentowanie/działanie + doświadczenie/odczuwanie) – charakteryzuje się dużą chęcią działania i gotowością do podejmowania ryzyka, łatwością działania w sytuacjach wymagających natychmiastowej reakcji, intuicyjnym podejściem do rozwiązywania problemów

Peter Honey i Alan Mumford w nieco inny sposób zdefiniowali style uczenia się odpowiadające poszczególnym etapom cyklu Kolba[2]:

  • Aktywista (doświadczenie/odczuwanie) – uczy się prze działanie, chętnie i w pełni angażuje się w nowe doświadczenia, myśli w sposób otwarty; lubi wyzwania, burze mózgów, rozwiązywanie problemów, dyskusje grupowe, odgrywanie ról, współzawodnictwo
  • Refleksyjny (obserwacja/obserwowanie) – uczy się przez obserwowanie i zastanawianie nad tym, co się wydarzyło, woli stać z boku, obserwować i analizować doświadczenie z różnych perspektyw poszukując właściwych wniosków, zbiera drobiazgowe dane potrzebne do analizy; lubi dyskusje w parach, indywidualną analizę w oparciu o wskazówki, wywiady, informacje zwrotne, lubi być w cieniu
  • Teoretyk (teoretyzowanie/myślenie) – uczy się przez zrozumienie teorii, preferuje modele, schematy, fakty; analizuje i syntetyzuje informacje układając je w logiczną całość; lubi pracę z modelami teoretycznymi, statystykami, cytatami, prawdziwymi historiami; działa w sposób systematyczny dochodząc do rozwiązań krok po kroku łącząc nową wiedzę z własnymi teoriami
  • Pragmatyk (eksperymentowanie/działanie) – w jego uczeniu się ważny jest aspekt praktyczny, chce wiedzieć w jaki sposób wykorzystać zdobytą wiedzę w realnym życiu; z rezerwą podchodzi do gier i teorii, jeśli nie widzi ich przełożenia na praktykę; lubi eksperymentować i wypróbowywać nowe rozwiązania, żeby sprawdzić, czy działają; potrzebuje czasu na to, by znaleźć możliwości zastosowania pomysłów w życiu; lubi analizę przypadków, rozwiązywanie problemów, dyskusje

[1] Zob. http://infed.org/mobi/david-a-kolb-on-experiential-learning/ (08.03.2019)
[2] Zob. https://www2.le.ac.uk/departments/doctoralcollege/training/eresources/teaching/theories/honey-mumford (08.03.2019)

Wykorzystanie cyklu Kolba polega na przeprowadzaniu procesu uczenia w następujących po sobie etapach. Każdy z nich ma swoją specyfikę. Poszczególni uczestnicy szkolenia czy lekcji mogą z różną intensywnością angażować się na poszczególnych etapach, zależnie od dominującego u nich stylu uczenia się.

Jeśli chcesz przeprowadzić szkolenie/lekcję wykorzystując cykl Kolba, możesz skorzystać z poniższych wskazówek odnoszących się do jego poszczególnych etapów.

Cykl Kolba

Konkretne doświadczenie

  • Zaproponuj ćwiczenie, zadanie (odgrywanie ról, tworzenie plakatu, gra, obejrzenie poruszającego filmu itp.)
  • Stwórz możliwość przeżycia doświadczenia – zrób wprowadzenie, wzbudź ciekawość, podaj jasne instrukcje (zadbaj, by zadanie wzbudzało emocje, ponieważ one sprzyjają uczeniu się)
  • Upewnij się, że wszyscy zrozumieli na czym polega zadanie
  • Czuwaj nad przestrzeganiem reguł i bezpieczeństwem fizycznym i emocjonalnym uczestników

Przykładowe pytania, które możesz zadać na tym etapie:

  • Kto ma potrzebę doprecyzowania swojej roli/zadania?
  • Jakie są Wasze wątpliwości co do instrukcji/reguł?

Refleksyjna obserwacja

  • Rozpocznij rozmowę nt. doświadczenia
  • Moderuj dyskusję, stwórz warunki do bezpiecznej rozmowy – w razie potrzeby ustal jej reguły (np. kolejność i długość wypowiedzi)
  • Zachęć uczestników do dzielenia się spostrzeżeniami, odczuciami – zacznij od tych, którzy byli najbardziej zaangażowani emocjonalnie (np. osoby odgrywające role), a następnie oddaj głos obserwatorom
  • Pozwól na ujawnienie emocji związanych z przeżytym doświadczeniem i na nabranie emocjonalnego dystansu do niego („wentylacja emocji”, „wyjście” z doświadczenia)
  • Pomóż uczestnikom w zebraniu ważnych informacji i danych z doświadczenia

Przykładowe pytania, które możesz zadać na tym etapie:

  • Co się wydarzyło?
  • Co dało się zaobserwować?
  • Jakie zachowania się powtarzały?
  • Jaka była rola poszczególnych osób?
  • Jakie odczucia, emocje towarzyszyły podczas doświadczenia?
  • Co było zaskakujące?
  • W jakim stopniu osiągnięto założony cel?
  • Co pomagało, a co utrudniało działanie?
  • Czego uczy przeżyte doświadczenie?

 Tworzenie abstrakcyjnych teorii i hipotez

  • Spytaj o wnioski i uogólnienia, które można sformułować na podstawie doświadczenia i obserwacji
  • Przekaż lub zbierz od uczestników informacje nt. opracowanych teorii i modeli, a w razie konieczności skonfrontuj je z wynikami doświadczenia i obserwacji
  • Wraz z uczestnikami nazwijcie prawidłowości i mechanizmy kierujące działaniami i przeżyciami obserwowanymi w doświadczeniu
  • Pomóż zebrać wnioski z obserwacji i połączyć je z teorią i modelami
  • Zaprezentuj teorię w postaci mini-wykładu i dyskusji z uczestnikami

Przykładowe pytania, które możesz zadać na tym etapie:

  • Jakie prawidłowości można zauważyć na podstawie doświadczenia i naszej refleksji?
  • Jak można to wyjaśnić?
  • Jak można sformułować wnioski w kilku punktach?
  • Jak działają mechanizmy rządzące tymi zjawiskami?
  • Jakie teorie odpowiadają lub zaprzeczają temu, co zostało przeżyte w doświadczeniu?

Aktywne eksperymentowanie

  • Pomóż znaleźć powiązania pomiędzy doświadczeniem, refleksją, teorią a realnym życiem
  • Zaproponuj wypróbowanie nabytych umiejętności w bardziej realnym ujęciu (np. poprzez symulację)
  • Pomóż w transferze treści i przeżyć edukacyjnych do praktyki życiowej (w krótkiej i długiej perspektywie) – np. przez zaplanowanie konkretnych kroków, które pozwolą wykorzystać zdobyte doświadczenia w realnych sytuacjach

Przykładowe pytania, które możesz zadać na tym etapie:

  • Jak doświadczenie z ćwiczenia przełoży się na praktykę?
  • Jak możesz wykorzystać to, czego się nauczyłeś?
  • Jakie są możliwe zastosowania zdobytej wiedzy, umiejętności?
  • Jakie kroki podejmiesz, żeby wykorzystać zdobytą wiedzę/umiejętności?
  • Co teraz zmienisz w swoim sposobie działania/pracy?

Projektowanie procesów edukacyjnych w oparciu o cykl Kolba ułatwia rozwój uczestników o różnym poziomie dominacji poszczególnych stylów uczenia się. Trzeba jednak pamiętać o tym, że edukatorzy również mają swoje preferencje związane ze sposobem uczenia się i najczęściej uczą innych w taki sposób, w jaki sami lubią się uczyć. Przyczyny takiego podejścia mogą być różnorodne:

  • przekonanie o słuszności danego sposobu (skoro działa na mnie, zadziała na innych)
  • łatwość w przygotowaniu się (kiedy czegoś często używam, łatwiej zastosuję to w pracy z innymi)
  • niechęć do angażowania innych w aktywności, których sam nie lubię (inni też ich pewnie nie lubią)
  • brak wiary w skuteczność aktywności, które mi nie pomagają w uczeniu się (skoro mi nie pomagają, to nie pomagają innym)
  • stereotypu o uczeniu się (np. ćwiczenia i zabawy są stratą czasu, wykład jest najlepszą formą przekazania wiedzy)
  • niechęć do odkrywania się (w doświadczeniu trzeba często ujawnić swoje słabe strony, skonfrontować się z innymi, a w podczas refleksji odkryć i obronić swoje zdanie)

Nietrudno zauważyć, że takie podejście może znacząco utrudnić proces uczenia się uczestnikom zajęć. Stąd potrzebny jest wysoki poziom refleksyjności edukatorów oraz umiejętność świadomego dobierania metod edukacyjnych.  

Trudnością w pracy z grupami szkoleniowymi czy klasami może być również to, że często uczestnicy o wyraźnie dominującym stylu uczenia się unikają aktywności odpowiadających preferencjom innych  (np. teoretyk uważa ćwiczenia za bezsensowne, a pragmatyk jest zmęczony zbyt długą refleksją). Sposobem na pokonywanie tych trudności jest uświadamianie uczestnikom różnorodności stylów uczenia się, unikanie wartościowania ich oraz budowanie w grupie relacji opartych na szacunku wobec każdego uczestnika.

Podoba Ci się ten wpis?

Podziel się nim poprzez portal społecznościowy lub wyślij link znajomemu

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email
Share on whatsapp
Share on print
creative

Wróć do bloga z inspiracjami

Jeśli szukasz więcej inspiracji przejdź do naszego bloga.

Opublikowano Dodaj komentarz

Trudne zachowania uczniów

Na początek jedna prosta prawda. Wiele trudnych zachowań likwidują atrakcyjne zajęcia. Jeśli uczeń się nie nudzi, jest zmotywowany, zaangażowany, to nie prowokuje sytuacji konfliktowych. Oczywiście, nawet jeśli Twoje lekcje to absolutne mistrzostwo świata, to i tak zachowania trudne będą się pojawiać.

W tej sytuacji na pewno możesz zrobić jedno: zacząć od osoby, na którą masz największy wpływ, czyli od … siebie. To być może niewygodna prawda, ale wiele trudnych zachowań uczniów prowokujemy my sami – nauczyciele. Ich przyczyny to:

  1. Niewłaściwy język komunikacji. Szczególnie mam tu na myśli pytania retoryczne. Jeśli mówimy do ucznia: Czy mógłbyś się uspokoić! – narażamy się na odpowiedź: Nie, nie mógłbym. I właśnie otworzyliśmy pole do konfliktu i rozpoczęliśmy trudną rozmowę. Jeśli obawiasz się, że w rozmowach z uczniami zdarza ci się używać nieodpowiedniego języka, na wszelki wypadek nigdy nie zaczynaj pytania od: Czy… Zamiast pytań formułuj krótkie, zwięzłe prośby: Zamknij okno, proszę!, zamiast: Czy mógłbyś zamknąć okno? Słowo Proszę jest ważne w przypadku uczniów sprawiających kłopoty. Oni nie lubią rozkazów. Poza tym uczysz ich dojrzałej komunikacji.
  1. Kolejny problem, to przypisywanie uczniom intencji. Niestety jest to zachowanie wynikające z właściwości ludzkiego mózgu, który wszystkie zjawiska interpretuje jako ciąg przyczyn i skutków. Nie masz zadania domowego, więc jesteś leniwy. A może coś złego wydarzyło się w domu, uczeń źle się czuł, musiał zająć się młodszym rodzeństwem. Mimo tego, że nasz mózg będzie zawsze podsuwał nam najłatwiejsze i najczęściej stereotypowe skojarzenia, bądźmy tego świadomi i nie uzurpujmy sobie prawa do czytania w uczniu jak w otwartej księdze.
  1. Trzecia przyczyna trudnych zachowań wywoływanych przez nauczycieli to etykietowanie. Nie pozwólmy, by etykiety przypisywane uczniom wpłynęły na nasze nastawienie wobec nich, gdyż tak jak będziemy o nich myśleli, tak będziemy ich traktowali. Uczeń z przypisaną etykietą „Sprawia kłopoty”, będzie sprawiał je także nam, jeśli bezkrytycznie przyjmiemy tę etykietę za prawdziwą.

Autor: Piotr Bachoński

Materiały do pobrania, linki

Instrukcja

Jak zebrać wyniki w "chmurę słów"

Instrukcja

plik w formacie PDF
Pobierz

Mentimeter

Narzędzie do interaktywnych prezentacji

Mentimeter

strona główna
Przejdź

Podoba Ci się ten wpis?

Podziel się nim poprzez portal społecznościowy lub wyślij link znajomemu

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email
Share on whatsapp
Share on print
creative

Wróć do bloga z inspiracjami

Jeśli szukasz więcej inspiracji przejdź do naszego bloga.

Opublikowano 12 komentarzy

Mentimeter – głosowanie, zbieranie opinii

Mentimeter oferuje kilka rodzajów prezentacji pozwalających na szybkie badanie opinii (np. uczniów, uczestników spotkania, szkolenia itp.) Jednym z najbardziej efektownych jest tworzenie chmury słów. Po przygotowaniu i uruchomieniu prezentacji przez prowadzącego uczestnicy mogą wpisywać swoje słowa korzystając ze smartfonów, tabletów lub komputerów z dostępem do internetu. Wpisywane słowa tworzą chmurę: im częściej wpisywane słowo, tym większy jest jego rozmiar w chmurze.

Jak zebrać opnie, by wyświetliły się w formie chmury słów?

Instrukcja w 9 krokach z grafiką:

  1. Zaloguj się do Mentimeter – https://www.mentimeter.com
  2. Utwórz nową prezentację – „New presentation” – i nadaj jej nazwę
  3. W zakładce „Type” wybierz opcję „Word Cloud”
  4. Po otwarciu zakładki „Content”:
    • 4.1. Wpisz swoje pytanie/polecenie do uczestników – „Your question” – możesz też wstawić obraz
    • 4.2. Jeśli chcesz możesz dodać dłuższy opis klikając na „Add a longer description”- niewidoczny na wyświetlanym slajdzie (p. 7), ale widoczny na urządzeniach uczestników (p. 8)
    • 4.3. Zdecyduj ile słów mają podać uczestnicy – „Entries per voter”
    • 4.4. Zdecyduj, czy z jednego urządzenia można dokonywać wpisów więcej niż jeden raz (przydatne, jeśli niektórzy uczestnicy nie mogą skorzystać z własnych urządzeń i korzystają z uprzejmości innych) – „Allow audience to submit more than once”
  5. Twoja prezentacja zapisuje się automatycznie
  6. Uruchomienie prezentacji odbywa się poprzez wybranie przycisku „Present”
  7. Na Twoim ekranie (np. wyświetlanym z projektora) pojawi się slajd Twojej prezentacji, a nad nim wskazówki dla uczestników (strona internetowa i kod przypisany do Twojej prezentacji)
  8. Po wejściu na podaną stronę i wpisaniu kodu uczestnicy zobaczą na swoich urządzeniach Twoje pytanie (obraz i opis) oraz pola do wpisania słów (liczba pól zależy od tego, co określiłeś w p. 4.3)
  9. Uczestnicy wysyłają swoje słowa przez naciśnięcie przycisku „Submit”
Poniżej znajdziesz link do pobrania pliku PDF z powyższą instrukcją.
 
Wybierając „chmurę słów” jako formę prezentacji zebranych odpowiedzi, sformułuj pytanie do respondentów tak, aby można było na nie odpowiedzieć jednym słowem.  W przeciwnym razie efekt powiększania się słów, które padły wielokrotnie, będzie trudny do uzyskania.
 
W bezpłatnej wersji Mentimeter oferuje ograniczoną liczbę pytań, które możesz zadać respondentom. Jednak nawet taka wersja jest bardzo użyteczna do prowadzenia prostych badań. Spróbuj!
Przykładowe wyniki (w głosowaniu wzięło udział 16 osób)

Oprócz chmury słów Mentimeter oferuje inne formy zbierania i prezentacji głosów i opinii, których wyniki pokazują się natychmiast na ekranie. Zasada ich tworzenia jest podobna do opisanej wcześniej „chmury słów”. Są to np.:

  • wielokrotny wybór
  • wybór obrazka
  • suwaki ze skalami (polecam!)
  • rankingowanie odpowiedzi
  • przydzielanie 100 punktów
  • odpowiedzi otwarte
  • proste quizy

Mentimeter jest ciągle rozwijany. Pojawiają się nowe opcje i zmieniany jest wygląd strony, stąd grafiki w mojej instrukcji mogą nieznacznie różnić się od tego, co zobaczysz na stronie. Jest to jednak na tyle intuicyjne narzędzie, że z jego obsługą poradzi sobie bez problemu nawet niezbyt zaawansowany użytkownik.

Materiały do pobrania, linki

Instrukcja

Jak zebrać wyniki w "chmurę słów"

Instrukcja

plik w formacie PDF
Pobierz

Mentimeter

Narzędzie do interaktywnych prezentacji

Mentimeter

strona główna
Przejdź

Podoba Ci się ten wpis?

Podziel się nim poprzez portal społecznościowy lub wyślij link znajomemu

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email
Share on whatsapp
Share on print
creative

Wróć do bloga z inspiracjami

Jeśli szukasz więcej inspiracji przejdź do naszego bloga.

Opublikowano Dodaj komentarz

Myśleć krytycznie, myśleć kreatywnie

Prawdą jest, że kreatywność to stała cecha człowieka, na szczęście można ją kształtować, rozwijać, doskonalić. Jest cechą bardzo poszukiwaną na rynku pracy. W 2015 roku po wpisaniu trzech haseł do internetowej wyszukiwarki, otrzymywaliśmy następujące wyniki. Na 1. miejscu była kreatywność z 3,5 milionami odsłon, na 2. sukces – 2,5 miliona odsłon, a na 3. inteligencja z 1 milionem 300 tysiącami odsłon.

To informacja ważna zarówno dla nas nauczycieli jak i uczniów, ponieważ pokazuje, jakie cechy naszych podopiecznych powinniśmy kształcić. Jak widać, kreatywność powinna być na pierwszym miejscu, ponieważ to ona będzie decydować o pozycji na rynku pracy.

Na temat kreatywności narosło wiele mitów. Przyjmowano, że jest to talent wybitnych ludzi, w tym jedynie artystów. Przypisywano ją także jedynie ludziom inteligentnym, utożsamiano z „sypaniem” pomysłami (to tylko jedna z cech kreatywności). Tymczasem wiemy, że kreatywni są inżynierowie tworzący przy pomocy techniki konstrukcje, które niedawno wydawały się wręcz niewyobrażalne (na przykład Sagrada Familia w Barcelonie). Wśród artystów są rzeczywiście jednostki wybitnie kreatywne, jak i zwykli naśladowcy (przypadek protagonisty i epigona). Ludzie o przeciętnej inteligencji są w stanie podchodzić do rzeczywistości niezwykle kreatywnie i znajdować rozwiązania skomplikowanych problemów, na które nikt wcześniej nie wpadł. Problem zamarzających linii energetycznych na północy Kanady wymyśliła sprzątaczka, zaproponowała, by odkurzać je ze śniegu – należało znaleźć jedynie odpowiedni odkurzacz. Tę role pełnią przelatujące nisko helikoptery.

To wstęp do materiału edukacyjnego opracowanego przez Piotra Bachońskiego pt. „Myśleć krytycznie, myśleć kreatywnie”, a w nim:

  • Kreatywność – fakty i mity
  • Myślenie krytyczne
  • Sześć Kapeluszy de Bono
  • Coaching i tutoring
  • Mapa myśli o tworzeniu map myśli
  • Niezwykle pożyteczne „heksy”
  • Bibliografia

Grupa: Sposoby na-uczenie

Piotr prowadzi grupę na facebookowej stronie naszej placówki poświęconą efektywnemu uczeniu (się). Dołącz do niej!

Materiały do pobrania, linki

Myśleć krytycznie, myśleć kreatywnie

Materiał edukacyjny

Materiał

plik do pobrania w formacie PDF
Pobierz

Sposoby na-uczenie

grupa na FB

Dołącz do grupy

prowadzonej przez Piotra
Dołącz

Wspieranie ucznia w uczeniu się

oferta naszych szkoleń

Oferta

poznaj nasze szkolenia
Sprawdź

Podoba Ci się ten wpis?

Podziel się nim poprzez portal społecznościowy lub wyślij link znajomemu

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email
Share on whatsapp
Share on print
creative

Wróć do bloga z inspiracjami

Jeśli szukasz więcej inspiracji przejdź do naszego bloga.

Opublikowano 2 komentarze

Kompetencje kluczowe

Rozwijanie kompetencji kluczowych uczniów, to główne zadanie szkoły, wpisane w kierunki realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2019/20. To dzięki kompetencjom kluczowym uczeń będzie gotowy do funkcjonowania we współczesnym i przyszłym świecie. Dzisiejszy 10-latek przejdzie bowiem na emeryturę po 2070 roku! W dobie gwałtownych zmian i globalizacji uczniom potrzebne będą kompetencje kluczowe, które pozwolą im funkcjonować w świecie, którego nie umiemy sobie nawet wyobrazić.

Odtwórz wideo

ZALECENIE RADY z dnia 22 maja 2018 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie wskazuje 8 kompetencji kluczowych. Każda z nich opisana jest jako połączenie wiedzy, umiejętności i postaw:

  • na wiedzę składają się fakty i liczby, pojęcia, idee i teorie, które są już ugruntowane i pomagają zrozumieć określoną dziedzinę lub zagadnienie;
  • umiejętności definiuje się jako zdolność i możliwość realizacji procesów i korzystania z istniejącej wiedzy do osiągania wyników;
  • postawy opisują gotowość i skłonność do działania lub reagowania na idee, osoby lub sytuacje.

Umiejętność rozumienia i tworzenia informacji to zdolność identyfikowania, rozumienia, wyrażania, tworzenia i interpretowania pojęć, uczuć, faktów i opinii w mowie i piśmie, przy wykorzystaniu obrazów, dźwięków i materiałów cyfrowych we wszystkich dziedzinach i kontekstach. Zakłada ona zdolność skutecznego komunikowania się i porozumiewania się z innymi osobami, we właściwy i kreatywny sposób.

Rozwijanie umiejętności rozumienia i tworzenia informacji stanowi podstawę dalszego uczenia się i innych interakcji językowych. W zależności od kontekstu, kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji mogą być rozwijane w języku ojczystym, języku edukacji szkolnej lub języku urzędowym kraju lub regionu.

Niezbędna wiedza, umiejętności i postawy powiązane z tymi kompetencjami

Kompetencje te obejmują umiejętność czytania i pisania oraz prawidłowego rozumienia informacji pisemnej, wymagają zatem znajomości słownictwa, gramatyki funkcjonalnej i funkcji języka. W ich skład wchodzi świadomość głównych rodzajów interakcji słownej, znajomość pewnego zakresu tekstów literackich i innych, a także głównych cech rozmaitych stylów i rejestrów języka.

Niezbędne jest posiadanie umiejętności komunikowania się w mowie i piśmie w różnych sytuacjach, a także kontrolowania swojego sposobu komunikowania się i dostosowywania go do wymogów sytuacji. Kompetencje te obejmują również umiejętności rozróżniania i wykorzystywania źródeł różnego rodzaju, poszukiwania, gromadzenia i przetwarzania informacji, wykorzystywania odpowiednich pomocy oraz formułowania i wyrażania swoich argumentów w mowie i piśmie w przekonujący sposób, odpowiednio do kontekstu. W ich zakres wchodzi krytyczne myślenie oraz zdolność oceny informacji i pracy z nimi.

Pozytywna postawa odnośnie do rozumienia i tworzenia informacji obejmuje gotowość do krytycznego i konstruktywnego dialogu, wrażliwość na walory estetyczne oraz zainteresowanie interakcją z innymi ludźmi. Wiąże się to ze świadomością oddziaływania języka na innych ludzi oraz potrzebą rozumienia i używania języka w sposób pozytywny i odpowiedzialny społecznie.

Kompetencje te określają zdolność do prawidłowego i skutecznego korzystania z różnych języków w celu porozumiewania się. Jeśli chodzi o zakres umiejętności, pokrywa się on zasadniczo z umiejętnością rozumienia i tworzenia informacji: opiera się na zdolności rozumienia, wyrażania i interpretowania pojęć, myśli, uczuć, faktów i opinii w mowie i piśmie (rozumienie ze słuchu, mówienie, czytanie i pisanie) w odpowiednim zakresie kontekstów społecznych i kulturowych, w zależności od potrzeb lub pragnień danej osoby. Kompetencje językowe zawierają w sobie wymiar historyczny oraz kompetencje międzykulturowe. Opierają się na zdolności do, jak to określono w europejskim systemie opisu kształcenia językowego, pośredniczenia między różnymi językami i mediami. W razie potrzeby mogą one obejmować utrzymywanie i dalsze rozwijanie kompetencji w zakresie języka ojczystego, jak również opanowanie języka(-ków) urzędowego(-ych) danego kraju.

Niezbędna wiedza, umiejętności i postawy powiązane z tymi kompetencjami

Kompetencje te wymagają znajomości słownictwa i gramatyki funkcjonalnej różnych języków oraz świadomości głównych rodzajów interakcji słownej i rejestrów języka. Istotna jest również znajomość konwencji społecznych oraz aspektu kulturowego i zmienności języków.

Zasadniczymi umiejętnościami w zakresie tej kompetencji są zdolność rozumienia komunikatów mówionych, podejmowania, podtrzymywania i kończenia rozmowy oraz czytania, rozumienia i tworzenia tekstów, z różnym poziomem biegłości w poszczególnych językach, odpowiednio do potrzeb danej osoby. Niezbędna jest zdolność do właściwego wykorzystywania narzędzi oraz do uczenia się języków w sposób formalny, pozaformalny i nieformalny przez całe życie.

Pozytywna postawa obejmuje docenianie różnorodności kulturowej, a także zainteresowanie różnymi językami i komunikacją międzykulturową oraz ciekawość ich. Mieści się w tym również poszanowanie indywidualnego profilu językowego każdej osoby, w tym szacunek zarówno dla języka ojczystego osób należących do mniejszości lub pochodzących ze środowisk migracyjnych, jak i docenianie języków urzędowych danego kraju jako wspólnych ram interakcji.


A. Kompetencje matematyczne to zdolność rozwijania i wykorzystywania myślenia i postrzegania matematycznego do rozwiązywania problemów w codziennych sytuacjach. Istotne są zarówno proces i działanie, jak i wiedza, przy czym podstawę stanowi należyte opanowanie umiejętności rozumowania matematycznego. Kompetencje matematyczne obejmują – w różnym stopniu – zdolność i chęć wykorzystywania matematycznych sposobów myślenia oraz prezentacji (wzory, modele, konstrukty, wykresy, tabele).


B. Kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych dotyczą zdolności i chęci wyjaśniania świata przyrody z wykorzystaniem istniejącego zasobu wiedzy i stosowanych metod, w tym obserwacji i eksperymentów, w celu formułowania pytań i wyciągania wniosków opartych na dowodach. Kompetencje techniczne i inżynierskie to stosowanie tej wiedzy i metod w odpowiedzi na postrzegane ludzkie potrzeby lub wymagania. Kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii obejmują rozumienie zmian powodowanych przez działalność człowieka oraz rozumienie swojej odpowiedzialności jako obywatela.

Niezbędna wiedza, umiejętności i postawy powiązane z tymi kompetencjami

A. Konieczna wiedza w dziedzinie matematyki obejmuje solidną umiejętność liczenia, znajomość miar i struktur, podstawowych operacji i sposobów prezentacji matematycznej, rozumienie terminów i pojęć matematycznych, a także świadomość pytań, na które matematyka może dać odpowiedź.
Niezbędne jest posiadanie umiejętności stosowania podstawowych zasad i procesów matematycznych w codziennych kontekstach prywatnych i zawodowych (np. umiejętności finansowe), a także śledzenia i oceniania ciągów argumentów. Niezbędna jest zdolność rozumowania w sposób matematyczny, rozumienia dowodu matematycznego i komunikowania się językiem matematycznym oraz korzystania z odpowiednich pomocy, w tym danych statystycznych i wykresów, a także rozumienia matematycznych aspektów cyfryzacji.
Pozytywna postawa w matematyce opiera się na szacunku dla prawdy oraz na chęci szukania argumentów i oceniania ich zasadności.

B. W przypadku nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii, niezbędna wiedza obejmuje główne zasady rządzące światem przyrody, podstawowe pojęcia naukowe, teorie, zasady i metody, technologię oraz produkty i procesy technologiczne, a także rozumienie wpływu nauki, technologii, inżynierii i ogólnie działalności człowieka na świat przyrody. Kompetencje te powinny umożliwiać lepsze rozumienie korzyści, ograniczeń i zagrożeń dla ogółu społeczeństwa wynikających z teorii i zastosowań naukowych oraz technologii (w odniesieniu do podejmowania decyzji, wartości, kwestii moralnych, kultury itp.).
Umiejętności obejmują rozumienie nauki jako procesu badawczego prowadzonego za pomocą konkretnych metod, w tym obserwacji i kontrolowanych eksperymentów, zdolność do wykorzystywania logicznego i racjonalnego myślenia do weryfikowania hipotez, a także gotowość do rezygnacji z własnych przekonań, jeżeli są one sprzeczne z nowymi odkryciami naukowymi. Obejmuje to zdolność do wykorzystywania i posługiwania się narzędziami i urządzeniami technicznymi oraz danymi naukowymi do osiągnięcia celu bądź podjęcia decyzji lub wyciągnięcia wniosku na podstawie dowodów. Niezbędna jest również zdolność do rozpoznania zasadniczych cech postępowania naukowego oraz zdolność przedstawiania wniosków i sposobów rozumowania, które do tych wniosków doprowadziły.
Kompetencje obejmują postawy krytycznego rozumienia i ciekawości, poszanowanie kwestii etycznych oraz wspieranie zarówno bezpieczeństwa, jak i zrównoważenia środowiskowego, w szczególności w odniesieniu do postępu naukowo-technicznego w indywidualnym kontekście danej osoby, jej rodziny i społeczności oraz zagadnień globalnych.

Kompetencje cyfrowe obejmują pewne, krytyczne i odpowiedzialne korzystanie z technologii cyfrowych i interesowanie się nimi do celów uczenia się, pracy i udziału w społeczeństwie. Obejmują one umiejętność korzystania z informacji i danych, komunikowanie się i współpracę, umiejętność korzystania z mediów, tworzenie treści cyfrowych (w tym programowanie), bezpieczeństwo (w tym komfort cyfrowy i kompetencje związane z cyberbezpieczeństwem), kwestie dotyczące własności intelektualnej, rozwiązywanie problemów i krytyczne myślenie.

Niezbędna wiedza, umiejętności i postawy powiązane z tymi kompetencjami

Niezbędne są rozumienie, w jaki sposób technologie cyfrowe mogą pomagać w komunikowaniu się, kreatywności i innowacjach oraz świadomość związanych z nimi możliwości, ograniczeń, skutków i zagrożeń. Niezbędne jest rozumienie ogólnych zasad, mechanizmów i logiki leżących u podstaw ewoluujących technologii cyfrowych oraz znajomość podstawowych funkcji i korzystanie z różnych rodzajów urządzeń, oprogramowania i sieci. Niezbędne są przyjmowanie krytycznego podejścia do trafności, wiarygodności i wpływu informacji i danych udostępnianych drogą cyfrową oraz świadomość prawnych i etycznych zasad związanych z korzystaniem z technologii cyfrowych.

Niezbędna jest zdolność do korzystania z technologii cyfrowych w celu wsparcia aktywnej postawy obywatelskiej i włączenia społecznego, współpracy z innymi osobami oraz kreatywności w realizacji celów osobistych, społecznych i biznesowych. Umiejętności obejmują zdolność do korzystania z treści cyfrowych, uzyskiwania do nich dostępu, ich filtrowania, oceny, tworzenia, programowania i udostępniania. Niezbędna jest zdolność do zarządzania informacjami, treściami, danymi i tożsamościami cyfrowymi oraz do ich ochrony, a także do rozpoznawania i skutecznego wykorzystywania oprogramowania, urządzeń, sztucznej inteligencji lub robotów.

Korzystanie z technologii i treści cyfrowych wymaga refleksyjnego i krytycznego, a zarazem pełnego ciekawości, otwartego i perspektywicznego nastawienia do ich rozwoju. Wymaga również etycznego, bezpiecznego i odpowiedzialnego podejścia do stosowania tych narzędzi.

Kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się to zdolność do autorefleksji, skutecznego zarządzania czasem i informacjami, konstruktywnej pracy z innymi osobami, zachowania odporności oraz zarządzania własnym uczeniem się i karierą zawodową. Obejmują one zdolność radzenia sobie z niepewnością i złożonością, umiejętność uczenia się, wspierania swojego dobrostanu fizycznego i emocjonalnego, utrzymania zdrowia fizycznego i psychicznego oraz zdolność do prowadzenia prozdrowotnego i zorientowanego na przyszłość trybu życia, odczuwania empatii i zarządzania konfliktami we włączającym i wspierającym kontekście.

Niezbędna wiedza, umiejętności i postawy powiązane z tymi kompetencjami

Dla udanych relacji międzyludzkich i uczestnictwa w życiu społecznym niezbędne jest rozumienie zasad postępowania i porozumiewania się, ogólnie przyjętych w różnych społeczeństwach i środowiskach. Kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się wymagają również znajomości elementów zdrowia psychicznego i fizycznego oraz zdrowego stylu życia. Obejmują one znajomość własnych preferowanych strategii uczenia się, swoich potrzeb w zakresie rozwoju kompetencji oraz różnych sposobów rozwijania kompetencji i szukania możliwości kształcenia, szkolenia i rozwoju kariery zawodowej czy dostępnego poradnictwa i wsparcia.

Umiejętności obejmują zdolność określania swoich możliwości, koncentracji, radzenia sobie ze złożonością, krytycznej refleksji i podejmowania decyzji. Mieszczą się w tym zdolność uczenia się i pracy w grupie i indywidualnie, a także organizacji swojej nauki, wytrwałości w nauce, jej oceny i dzielenia się nią, poszukiwania wsparcia, o ile to potrzebne, oraz skutecznego zarządzania własną karierą zawodową i interakcjami społecznymi. Niezbędna jest odporność oraz umiejętność radzenia sobie z niepewnością i stresem. Konieczna jest zdolność do konstruktywnego porozumiewania się w różnych środowiskach, do pracy zespołowej i negocjowania. Obejmuje to okazywanie tolerancji, wyrażanie i rozumienie różnych punktów widzenia, a także zdolność tworzenia poczucia pewności i odczuwania empatii.

Kompetencje te opierają się na pozytywnej postawie wobec własnego dobrostanu osobistego, społecznego i fizycznego oraz uczenia się przez całe życie. Opierają się na współpracy, asertywności i prawości. Obejmują one poszanowanie różnorodności innych osób i ich potrzeb oraz gotowość do pokonywania uprzedzeń i osiągania kompromisu. Niezbędna jest zdolność do określania i wyznaczania celów, motywowania się oraz rozwijania odporności i pewności, by dążyć do osiągania sukcesów w uczeniu się przez całe życie. Nastawienie na rozwiązywanie problemów sprzyja zarówno procesowi uczenia się, jak i zdolności do pokonywania przeszkód i do radzenia sobie ze zmianami. Obejmuje to chęć wykorzystywania wcześniejszych doświadczeń w uczeniu się i doświadczeń życiowych, a także ciekawość w poszukiwaniu możliwości uczenia się i rozwijania w różnorodnych sytuacjach życiowych.

Kompetencje obywatelskie to zdolność działania jako odpowiedzialni obywatele oraz pełnego uczestnictwa w życiu obywatelskim i społecznym, w oparciu o rozumienie pojęć i struktur społecznych, gospodarczych, prawnych i politycznych, a także wydarzeń globalnych i zrównoważonego rozwoju.

Niezbędna wiedza, umiejętności i postawy powiązane z tymi kompetencjami

Kompetencje obywatelskie opierają się na znajomości podstawowych pojęć i zjawisk dotyczących osób, grup, organizacji zawodowych, społeczeństwa, gospodarki i kultury. Obejmuje to rozumienie wspólnych europejskich wartości, wyrażonych w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej oraz w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. Kompetencje te obejmują również znajomość spraw współczesnych, jak i krytyczne rozumienie głównych wydarzeń w historii narodowej, europejskiej i światowej. Ponadto mieszczą w sobie świadomość celów, wartości i polityk, jakimi kierują się ruchy społeczne i polityczne, a także zrównoważonych systemów, w szczególności świadomość zmian klimatu i zmian demograficznych w wymiarze globalnym i ich przyczyn. Niezbędna jest znajomość integracji europejskiej, jak również świadomość różnorodności i tożsamości kulturowych w Europie i na świecie. Obejmuje to rozumienie wielokulturowych i społeczno-ekonomicznych wymiarów społeczeństw europejskich, a także wkładu narodowej tożsamości kulturowej w tożsamość europejską.

Umiejętności składające się na kompetencje obywatelskie odnoszą się do zdolności skutecznego angażowania się, wraz z innymi ludźmi, na rzecz wspólnego lub publicznego interesu, w tym na rzecz zrównoważonego rozwoju społeczeństwa. Obejmuje to krytyczne myślenie i całościowe rozwiązywanie problemów, a także umiejętność formułowania argumentów oraz konstruktywnego uczestnictwa w działaniach społeczności i w procesach podejmowania decyzji na wszystkich szczeblach, od lokalnego i krajowego, po europejski i międzynarodowy. Obejmuje to również zdolność do dostępu do tradycyjnych i nowych form mediów, do ich krytycznego rozumienia i interakcji z nimi, a także znajomość roli i funkcji mediów w demokratycznych społeczeństwach.

Fundamentem odpowiedzialnej i konstruktywnej postawy jest poszanowanie praw człowieka jako podstawy demokracji. Konstruktywne uczestnictwo obejmuje gotowość do udziału w demokratycznym procesie decyzyjnym na wszystkich szczeblach oraz w działalności obywatelskiej. Obejmuje ono popieranie różnorodności społecznej i kulturowej, równouprawnienia płci oraz spójności społecznej, zrównoważonego stylu życia, promowanie kultury pokoju i braku przemocy, gotowość do poszanowania prywatności innych osób oraz przyjmowania odpowiedzialności za środowisko. Zainteresowanie wydarzeniami politycznymi i społeczno-gospodarczymi, naukami humanistycznymi i komunikacją międzykulturową są niezbędne w celu przygotowania się do tego, by przezwyciężyć uprzedzenia i osiągać kompromisy tam, gdzie to potrzebne, oraz zapewnić sprawiedliwość społeczną i uczciwość.

Kompetencje w zakresie przedsiębiorczości to między innymi zdolność wykorzystywania szans i pomysłów oraz przekształcania ich w wartość dla innych osób. Przedsiębiorczość opiera się na kreatywności, krytycznym myśleniu i rozwiązywaniu problemów, podejmowaniu inicjatywy, wytrwałości oraz na zdolności do wspólnego działania służącego planowaniu projektów mających wartość kulturalną, społeczną lub finansową i zarządzaniu nimi.

Niezbędna wiedza, umiejętności i postawy powiązane z tymi kompetencjami

Kompetencje w zakresie przedsiębiorczości wymagają świadomości istnienia różnych kontekstów i różnych możliwości pozwalających przekształcać pomysły w działanie w sferze osobistej, społecznej i zawodowej, a także rozumienia procesu ich powstawania. Niezbędna jest znajomość i rozumienie podejść do planowania i zarządzania projektami, obejmujących zarówno procesy, jak i zasoby. Konieczne jest rozumienie procesów ekonomicznych oraz szans i wyzwań społecznych i gospodarczych stojących przed pracodawcą, organizacją lub społeczeństwem. Niezbędna jest również świadomość zasad etycznych, wyzwań w zakresie zrównoważonego rozwoju, a także własnych atutów i słabości.

Umiejętności w zakresie przedsiębiorczości opierają się na kreatywności – obejmującej wyobraźnię, myślenie strategiczne i rozwiązywanie problemów – oraz na krytycznej i konstruktywnej refleksji w ramach ewoluujących procesów twórczych i na innowacji. Obejmują one zdolność pracy samodzielnej i zespołowej, mobilizowania zasobów (ludzi i przedmiotów) oraz prowadzenia działalności gospodarczej. Uwzględnia to również zdolność podejmowania decyzji finansowych związanych z kosztem i wartością. Kluczowe znaczenie ma zdolność skutecznego komunikowania się i negocjowania z innymi osobami, a także radzenia sobie z niepewnością, dwuznacznością i ryzykiem jako elementami procesu podejmowania świadomych decyzji.

Postawa przedsiębiorcza charakteryzuje się zmysłem inicjatywy i poczuciem sprawczości, proaktywnością, otwartością na przyszłość, odwagą i wytrwałością w dążeniu do celów. Obejmuje pragnienie motywowania innych osób i doceniania ich pomysłów, odczuwanie empatii i troskę o innych ludzi i świat, a także przyjmowanie odpowiedzialności i postaw etycznych w całym procesie.

Kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej obejmują rozumienie sposobów kreatywnego wyrażania i komunikowania pomysłów i znaczeń w różnych kulturach, za pomocą różnych rodzajów sztuki i innych form kulturalnych, oraz poszanowanie dla tego procesu. Obejmują one angażowanie się w rozumienie, rozwijanie i wyrażanie własnych pomysłów oraz odczuwanie swojego miejsca lub roli w społeczeństwie na wiele różnych sposobów i w wielu kontekstach.

Niezbędna wiedza, umiejętności i postawy powiązane z tymi kompetencjami

Kompetencje te wymagają znajomości lokalnych, regionalnych, krajowych, europejskich i ogólnoświatowych kultur i sposobów ekspresji, w tym ich języków, dziedzictwa i tradycji oraz produktów kulturowych, a także zrozumienia, w jaki sposób te ekspresje mogą wpływać na siebie wzajemnie i na pomysły poszczególnych osób. Obejmuje to rozumienie różnych sposobów przekazywania idei między twórcą, uczestnikiem i publicznością w tekstach pisanych, drukowanych i cyfrowych, teatrze, filmie, tańcu, grach, sztuce i wzornictwie, muzyce, rytuałach i architekturze, a także w formach hybrydowych. Wymaga to rozumienia własnej tożsamości twórczej i dziedzictwa kulturowego w świecie różnorodności kulturowej oraz tego, jak sztuka i inne formy kulturalne mogą być sposobem zarówno postrzegania, jak i kształtowania świata.

Umiejętności obejmują zdolność empatycznego wyrażania i interpretowania figuratywnych i abstrakcyjnych idei, doświadczeń i emocji, a także zdolność czynienia tego w ramach różnych rodzajów sztuki i innych form kulturalnych. Obejmują również zdolność identyfikowania i wykorzystywania możliwości uzyskania wartości osobistej, społecznej lub komercyjnej za pomocą sztuki i innych form kulturalnych oraz zdolność angażowania się w procesy twórcze, zarówno w sposób indywidualny, jak i zespołowy.

Kluczowe znaczenie ma otwartość wobec różnorodności ekspresji kulturalnej i jej poszanowanie, wraz z etycznym i odpowiedzialnym podejściem do własności intelektualnej i kulturowej. Pozytywna postawa obejmuje również ciekawość świata, otwartość na wyobrażanie sobie nowych możliwości oraz gotowość do uczestniczenia w doświadczeniach kulturalnych.

Materiały do pobrania

Opis kompetencji kluczowych

Opis kompetencji (tzw. Europejskie ramy odniesienia - załącznik do zalecenia Rady)

Opis kompetencji kluczowych

plik w formacie PDF
Pobierz

ZALECENIE RADY z dnia 22 maja 2018 r

Cały dokument wraz z załącznikiem - Europejskimi ramami odniesienia

ZALECENIE RADY z dnia 22 maja 2018 r

plik w formacie PDF
Pobierz

Drzewka kompetencji

Kompetencje kluczowe w formie przejrzystych schematów

Drzewka kompetencji

plik w formacie PDF
Pobierz

Chmury słów

Wariacja nt. kompetencji w postaci chmur słów

Chmury słów

Archiwum ZIP
Pobierz

Podoba Ci się ten wpis?

Podziel się nim poprzez portal społecznościowy lub wyślij link znajomemu

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email
Share on whatsapp
Share on print
creative

Wróć do bloga z inspiracjami

Jeśli szukasz więcej inspiracji przejdź do naszego bloga.

Opublikowano Dodaj komentarz

Projekty edukacyjne z wykorzystaniem TIK

Umiejętność posługiwania się nowoczesnymi technologiami oraz zdolność do realizacji projektów i współpracy zespołowej, to jedna z najważniejszych kompetencji kluczowych. Poradnik da nauczycieli oraz podręcznik dla uczniów pomogą w ich rozwijaniu.

Publikacje wydane zostały w ramach projektu pn. „Jestem Cybergeniuszem – cyfrowe szkoły powiatu nowosolskiego”, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubuskiego Lubuskie 2020, Oś priorytetowa 8. Nowoczesna edukacja, Działanie 8.2. Wyrównywanie dysproporcji w jakości kształcenia na poziomie ogólnym oraz dostosowanie oferty edukacyjnej do potrzeb uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych i zdrowotnych, Poddziałanie 8.2.1. Wyrównywanie dysproporcji w jakości kształcenia na poziomie ogólnym oraz dostosowanie oferty edukacyjnej do potrzeb uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych i zdrowotnych – projekty realizowane poza formułą ZIT.

Realizatorem projektu była Fundacja Rozwoju Umiejętności Cyfrowych  Cybergeniusz z Zielonej Góry.

Autorami publikacji są trenerzy naszej Placówki: Małgorzata Rabenda i Grzegorz Idziak.

Materiały do pobrania, linki

Jestem Cybergeniuszem

podręcnzik dla uczniów

Podręcznik dla uczniów

plik do pobrania w formacie PDF
Pobierz

Jestem Cybergeniuszem

poradnik dla nauczycieli

Poradnik dla nauczycieli

plik do pobrania w formacie PDF
Pobierz

Podoba Ci się ten wpis?

Podziel się nim poprzez portal społecznościowy lub wyślij link znajomemu

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email
Share on whatsapp
Share on print
creative

Wróć do bloga z inspiracjami

Jeśli szukasz więcej inspiracji przejdź do naszego bloga.